Golfçü dirseği (medial epikondilit): tenisçi dirseğinden farkı ve tedavide kanıt durumu

Q: Kortizon iğnesi yaptırsam iyi olur mu?

Kortizon iğnesi golfçü dirseğinde ilk birkaç haftada ağrıyı azaltabilir, ancak yapılan çalışmalar 3 aydan sonra bu üstünlüğün kaybolduğunu, uzun vadede serum enjeksiyonundan farkı kalmadığını gösteriyor. Ayrıca tendonu zayıflatma kaygısı vardır. Yani geçici rahatlama sağlar, kalıcı çözüm değildir; ilk tercih yük düzenlemesi ve egzersizdir.

Kısa cevap

Dirseğin iç (medial) tarafındaki çıkıntıya yapışan ön kol kaslarının (bileği ve parmakları büken "fleksör-pronator" grubu) tendonlarında gelişen aşırı yüklenme sorununa halk arasında "golfçü dirseği", tıpta ise medial epikondilit denir. Adında "-it" (iltihap) geçse de, tıpkı tenisçi dirseğinde olduğu gibi kronik olguda baskın tablo klasik iltihap değil, tendonun yapı ve yük taşıma kapasitesindeki bozulmadır; bu yüzden daha doğru terim medial epikondilalji / tendinopatidir. Golfçü dirseği, dirseğin dış tarafındaki tenisçi dirseğinden belirgin biçimde daha seyrektir (tüm epikondilit olgularının yaklaşık %10-20'si).

Tedavinin temeli, aktivite/yük düzenlemesi ve kademeli kuvvetlendirme egzersizleridir; çoğu hasta ameliyatsız iyileşir. Dürüst olmak gerekirse: golfçü dirseğine özel yüksek kaliteli çalışma azdır ve tedavi önerilerinin büyük kısmı tenisçi dirseğindeki daha güçlü kanıttan uyarlanmıştır (ekstrapolasyon). İki önemli tuzak vardır: iç tarafta ağrının kaynağı her zaman tendon değildir — ulnar sinir (dirseğin iç kanalındaki sinir) tutulumu ve iç yan bağ (ulnar kollateral bağ) yaralanması benzer ağrı yapar ve tedavileri farklıdır. Bu yazı genel bilgilendirmedir; muayene ve tanının yerini tutmaz.

Golfçü dirseği ile tenisçi dirseğinin farkı

İki tablo da dirsekteki tendon yapışma yerlerinin aşırı yüklenmesidir, ama yer ve zorlanan hareket farklıdır:

	Golfçü dirseği (medial epikondilit)	Tenisçi dirseği (lateral epikondilit)
Ağrının yeri	Dirseğin iç çıkıntısı	Dirseğin dış çıkıntısı
Zorlanan kaslar	Bileği/parmakları büken (fleksör) ve ön kolu içe çeviren (pronator) grup	Bileği/parmakları geren (ekstansör) grup
Ağrıyı artıran hareket	Bileği avuç içine doğru bükme, kavrama, ön kolu çevirme	Bileği yukarı kaldırma, el sıkma
Sıklık	Daha seyrek (epikondilitlerin ~%10-20'si)	Daha sık (epikondilitlerin çoğunluğu)
Sinir komşuluğu	Ulnar sinir hemen yanından geçer (tutulum sık)	Radial sinir dalı (daha nadir sorun)

Yani golfçü dirseği aslında golfçülerden çok daha geniş bir kitleyi ilgilendirir; adı yanıltıcıdır.

Kimlerde görülür?

El işi ve tekrarlayan güç gerektiren meslekler: İşyeri çalışmalarında en tutarlı risk etkeni güçlü (kuvvet gerektiren) iş olarak bulunmuştur; ilginç biçimde tek başına tekrarlı hareketin bağımsız bir risk oluşturduğu net gösterilememiştir. İşçi topluluklarında sıklık %4-5 dolayında bildirilmiştir.
Fırlatma ve raket sporları: Beyzbol atıcıları, cirit, golf, tenis (özellikle yanlış teknik) gibi dirseğe tekrarlayan iç zorlanma (valgus yükü) bindiren sporlar.
Ağırlık antrenmanı yapanlar: Ağır kavrama, biceps/ön kol çalışmaları ve tekniği bozuk çekiş hareketleri iç tendonları zorlayabilir.
Genel toplumda tipik yaş 40-50 arasıdır ve kadın-erkek yaklaşık eşit etkilenir.

Doğal seyir çoğunlukla iyi huyludur: işçi topluluğundaki bir çalışmada 3 yılda iyileşme oranı yaklaşık %81 bulunmuştur.

Ulnar sinir tutulumunu ayırmak neden önemli?

Dirseğin iç tarafında, epikondilitin hemen yanındaki kanaldan (kübital tünel) ulnar sinir geçer. Bu sinir sıkışırsa veya tahriş olursa golfçü dirseğine benzer iç dirsek ağrısı yapar; ama ek olarak yüzük ve serçe parmakta uyuşma-karıncalanma, elde güçsüzlük ve beceri kaybı eklenir. Ulnar sinir tutulumu golfçü dirseğiyle birlikte bulunabilir; yüzük ve serçe parmakta uyuşma ya da elde güçsüzlük varsa bu durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Ayrım önemlidir çünkü:

Saf tendon sorunu yük yönetimi ve egzersizle çözülür.
Belirgin sinir tutulumu varsa tedavi ve gerekirse cerrahi planı değişir; tendon egzersizi tek başına yetmez.

Ayırıcı tanı: iç dirsek ağrısının tek nedeni tendon değildir

Dirseğin iç tarafındaki ağrıda mutlaka düşünülmesi gereken diğer tablolar:

İç yan bağ (ulnar kollateral bağ) yaralanması: Özellikle beyzbol atıcıları ve fırlatma sporcularında. Ağrı tendon yapışma yerinden biraz daha aşağıda, bağın üzerindedir; fırlatma sırasında ağrı ve bazen bir "kopma/pat" hissi olur. Muayenede "hareketli valgus zorlama testi" (moving valgus stress test) ve "sağma manevrası" (milking maneuver) kullanılır. Bu, sporcu kariyerini etkileyebilen ciddi bir tanıdır ve tendinopatiden ayrılmalıdır.
Ulnar nöropati (kübital tünel sendromu): Yukarıda anlatıldığı gibi parmaklarda uyuşma ve güç kaybıyla gider.
Boyun kaynaklı sinir sıkışması (C8-T1) ve dirsek ekleminin kendi içindeki sorunlar (kıkırdak, artrit) da benzer bölgeye ağrı yansıtabilir.

Bu nedenle tanı yalnızca "iç dirsek ağrısı" demekle konmaz; muayene, gerekirse ultrason veya sinir iletim çalışması bütünü değerlendirir.

Tedavi: kanıt tenisçi dirseğinden zayıf

Golfçü dirseği tedavisinde en dürüst ifade şudur: bu tabloya özel, iyi tasarlanmış randomize çalışma sayısı azdır. Önerilerin çoğu, çok daha fazla çalışılmış olan tenisçi dirseğinden uyarlanır. Yine de eldeki bilgiler şu çerçeveyi destekler:

İlk basamak konservatiftir ve çoğu hasta yanıt verir. Ağrıyı tetikleyen yük/aktivite düzenlenir (işi veya sporu tamamen bırakmak değil, dozunu ayarlamak).
Kademeli kuvvetlendirme egzersizi (eksantrik ağırlıklı programlar) tedavinin merkezindedir. Golfçü dirseğine özel derlemeler egzersiz sonrası ağrının azalıp işlevin artabildiğini gösteriyor; ancak bu bulgular ağırlıkla grup-içi iyileşmeye (tedavi öncesi-sonrası fark) dayanıyor, karşılaştırmalı çalışma azlığı nedeniyle egzersizin nedensel etkinliğine dair kanıt zayıftır. Çalışma sayısı az, örneklemler küçük ve kanıt kalitesi düşüktür; gözlenen düzelmenin bir bölümü tabloların doğal iyi seyriyle de örtüşür. Bu yaklaşım büyük ölçüde tenisçi dirseğindeki daha güçlü kanıttan uyarlanmıştır.
Bilek ateli/bandaj, buz, ağrı kesici gibi destekler kısa dönemde belirtiyi hafifletebilir ama tek başına iyileştirici değildir.

Enjeksiyonların kanıt durumu

Kortizon (kortikosteroid) enjeksiyonu: Golfçü dirseğinde yapılmış randomize bir çalışma (Stahl ve ark.), enjeksiyonun yalnızca ilk 6 haftada ek ağrı azalması sağladığını, 3. aydan itibaren plaseboya (serum) üstünlüğünün kaybolduğunu göstermiştir. Yani kortizon geçici rahatlatır ama uzun vadeli çözüm değildir; ayrıca tendonu zayıflatma kaygısı nedeniyle tekrarlayan enjeksiyondan kaçınılır.
Trombositten zengin plazma (PRP): PRP çalışmalarının ezici çoğunluğu tenisçi dirseğinde yapılmıştır; golfçü dirseğine özel veriler sınırlı ve düşük kalitelidir. Bazı küçük çalışmalar PRP'nin cerrahiye benzer sonuç verebileceğini öne sürer, ancak bu veriler seçim yanlılığı ve karıştırıcı etkenler nedeniyle çok temkinli yorumlanmalıdır. Golfçü dirseğinde PRP'yi rutin öneren güçlü bir kanıt yoktur.

Cerrahi ne zaman gündeme gelir?

Cerrahi, genellikle 6-12 ay düzgün uygulanmış konservatif tedaviye rağmen düzelmeyen, seçilmiş dirençli olgular için ayrılır. Ameliyat kararında eşlik eden ulnar sinir tutulumunun olup olmadığı önemlidir; sinir tutulumu varsa cerrahi planı ona göre genişler. Cerrahi sonuçlar genelde iyi bildirilse de, karar bireyseldir ve iyi bir rehabilitasyonla desteklenmelidir.

Hekimler için not

Medial epikondilit, pronator teres ve fleksör karpi radialis başta olmak üzere fleksör-pronator origonun anjiyofibroblastik tendinozudur; histopatoloji lateral tarafla paraleldir, bu nedenle terminolojide "tendinopati/epikondilalji" tercih edilir. Kanıt tabanının asimetrisi kritik bir noktadır: sistematik derlemelerde lateral epikondilit için çok sayıda RCT bulunurken (bir derlemede 20 RCT'nin tamamı lateral), mediale özgü RCT sayısı bir elin parmaklarını geçmez (eksantrik egzersiz derlemesi n≈143, 5 çalışma, düşük kesinlik). Dolayısıyla egzersiz-temelli yük yönetimi önerisi büyük ölçüde ekstrapolasyondur — hastaya bu belirsizlik açıkça aktarılmalıdır. Kortikosteroid için Stahl ve ark. verisi klasiktir: 6. haftada anlamlı üstünlük, 3. ay ve 1. yılda plaseboya eşitlenme; bu, "geçici analjezi, kür değil" mesajını destekler. Ayırıcı tanıda öncelik ulnar nöropati (kübital tünel) ve UCL patolojisidir; medial epikondil origosu ile UCL ve ulnar sinir seyrinin anatomik komşuluğu palpasyonla ayrımı zorlaştırır. Fırlatma sporcusunda medial ağrıda moving valgus stress testi (O'Driscoll) ve milking manevrası ile UCL ekartasyonu, gerekirse dinamik/valgus-stres USG veya MR değerlendirilmelidir. Eşlik eden ulnar nöropati başlangıçta mutlaka sorgulanmalıdır; ancak ulnar nöropati öncelikle klinik olarak değerlendirilir. Elektrofizyolojik inceleme tanı belirsizliğinde, şiddet tayininde veya cerrahi planlamada yardımcıdır ve hafif olgularda normal çıkabilir; bu nedenle normal bir sonuç tanıyı dışlamaz. Tendinopati ve kübital tünel patolojisi ayrı ayrı değerlendirilmelidir: ulnar nöropatinin eşlik etmesi tek başına bir cerrahi endikasyon değildir, ancak her iki tablonun tanınması hem konservatif yanıtı hem de tedavi planını etkiler.

Sık sorulan sorular

Golfçü dirseği ile tenisçi dirseği aynı şey mi?

Mekanizma benzer (tendon yapışma yerinin aşırı yüklenmesi) ama yer farklıdır: golfçü dirseği dirseğin iç, tenisçi dirseği dış tarafındadır. Golfçü dirseği ayrıca daha seyrektir ve iç tarafta ulnar sinir komşuluğu nedeniyle sinir tutulumu ihtimali gündeme gelir. Bu yüzden aynı tablo değil, "kardeş" iki tablodur.

Golf oynamıyorum, neden bende bu var?

İsim yanıltıcıdır. Golfçü dirseği daha çok tekrarlayan kavrama ve güç gerektiren el işlerinde, ağırlık antrenmanında ve fırlatma/raket sporlarında görülür. İşyeri çalışmalarında en tutarlı risk "güçlü/zorlu iş"tir. Yani hiç golf oynamayan biri de bu tabloyu yaşayabilir.

Parmaklarımda uyuşma da var, bu normal mi?

Bu önemli bir uyarı işaretidir. Yüzük ve serçe parmakta uyuşma-karıncalanma, dirseğin iç kanalındaki ulnar sinirin de işin içinde olabileceğini gösterir. Bu durum saf tendon sorunundan farklı değerlendirilir ve tedavi planını değiştirir; mutlaka muayene ile ayrılmalıdır.

Kortizon iğnesi yaptırsam iyi olur mu?

Kortizon iğnesi golfçü dirseğinde ilk birkaç haftada ağrıyı azaltabilir, ancak yapılan çalışmalar 3 aydan sonra bu üstünlüğün kaybolduğunu, uzun vadede serum enjeksiyonundan farkı kalmadığını gösteriyor. Ayrıca tendonu zayıflatma kaygısı vardır. Yani geçici rahatlama sağlar, kalıcı çözüm değildir; ilk tercih yük düzenlemesi ve egzersizdir.

Golfçü dirseğinin tedavisi tenisçi dirseği kadar kesin mi?

Hayır, dürüst cevap bu. Golfçü dirseğine özel yüksek kaliteli çalışma azdır; önerilerin büyük kısmı çok daha fazla araştırılmış olan tenisçi dirseğinden uyarlanır. Egzersiz temelli yaklaşım makul ve muhtemelen etkilidir, ama bunu söyleyen kanıt tenisçi dirseğindeki kadar güçlü değildir. Bu belirsizliğin bilinmesi, gereksiz ve kanıtsız işlemlerden korunmak için önemlidir.

Egzersizle ne kadar sürede düzelirim?

Tendon sorunları sabır ister; anlamlı iyileşme çoğu zaman haftalar-aylar sürer ve düzenli, kademeli çalışma gerektirir. Egzersiz sırasında hafif, kısa sürede geçen ağrı genelde kabul edilebilir; artan ve ertesi güne taşan ağrı dozun fazla olduğunu gösterir. Kişisel program için değerlendirme gerekir.

Ameliyat gerekir mi?

Çoğu hastada gerekmez. Cerrahi, genellikle 6-12 ay düzgün uygulanmış konservatif tedaviye rağmen düzelmeyen dirençli olgulara ve özellikle belirgin ulnar sinir tutulumu eşlik eden durumlara ayrılır. Karar bireyseldir ve iyi bir rehabilitasyonla birlikte planlanmalıdır.

İlgili yazılar

Bilimsel kaynaklar

Descatha A ve ark. Medial epicondylitis in occupational settings: prevalence, incidence and associated risk factors. J Occup Environ Med 2003;45:993-1001.
Stahl S, Kaufman T. The efficacy of an injection of steroids for medial epicondylitis: a prospective study of sixty elbows. J Bone Joint Surg Am 1997;79:1648-52.
Amin NH ve ark. Medial epicondylitis: evaluation and management. J Am Acad Orthop Surg 2015;23:348-55.
See ZH, Loo CE, Jaafar Z. Eccentric exercise therapy for medial epicondylitis: a systematic review of clinical outcomes. Complement Ther Med 2026;98:103364. (Bulgular ağırlıkla grup-içi iyileşmeye dayanır; nedensel etkinlik kanıtı zayıf.)
O'Driscoll SW, Lawton RL, Smith AM. The "moving valgus stress test" for medial collateral ligament tears of the elbow. Am J Sports Med 2005;33:231-9.
Testa G, Vescio A, Perez S, Consoli A, Costarella L, Sessa G, Pavone V. Extracorporeal shockwave therapy treatment in upper limb diseases: a systematic review. J Clin Med 2020;9(2):453.
Platelet-rich plasma injections as an alternative to surgery in treating patients with medial epicondylitis: a systematic review. Cureus 2022;14:e28854.
Bohlen HL ve ark. Platelet-rich plasma is an equal alternative to surgery in the treatment of type 1 medial epicondylitis. Orthop J Sports Med 2020;8:2325967120908952.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin, tanının ve hekiminizin size özel önerilerinin yerini tutmaz. Şikâyetleriniz için lütfen bir hekime başvurun. Yazar hakkında: Doç. Dr. Oğuz Yüksel — Akademik Profil.